Şimdilerde çocuklarımızdan, gençlerimizden sık sık duyduğumuz “Canımız sıkılıyor.” sözü beni gerçekten üzüyor. Acaba bizim çocukluğumuzda canımız hiç mi sıkılmazdı? Yoksa hayatın içinde o kadar çok koştururduk ki sıkılmaya fırsat mı bulamazdık? “Canım sıkılıyor.” diye bir cümle kurmayı pek bilmezdik. Hatta böyle bir hakkımız bile yok gibiydi. Büyüklerimizden sık sık duyduğumuz bir söz vardı: “Sıkı can iyidir, çabuk çıkmaz!”
Hele bir de bu sözü bir kız çocuğu söylüyorsa vay hâline! Canım babaannem rahmetli hemen, “Canı sıkılan kız koca istiyor demektir, çok ayıp!” derdi.
Şimdi dönüp bakınca insan gülümsemeden edemiyor. Meğer çocukluğumuzda can sıkıntısının bile kendine göre bir toplumsal karşılığı varmış.
Zaten canımızın sıkılmasına pek de vaktimiz olmazdı. Çünkü biz çocuklar, şimdinin eski moda kargocuları gibiydik! Bir bakmışsınız bakkala koşmuşuz; şeker, un alıyoruz. Ardından fırına gönderilmişiz, iki ekmek alıp eve dönüyoruz. Evde, sokakta, komşuda bitmeyen bir işimiz vardı.
Şimdi düşünüyorum da biz çocukluğumuzu biraz oyun oynayarak, biraz da büyüklerin işlerini yetiştirerek yaşadık. Ama bütün bunların arasında sokak oyunlarına, arkadaşlıklara ve küçük mutluluklara da mutlaka zaman bulurduk. Bir de işin özel ulaklık tarafı vardı! Komşular arasında haber taşımak da bizim görevimizdi.
Mesela annemiz, “Haydi koş, komşuya git. Bu akşam müsaitlerse onlara oturmaya geleceğimizi söyle.” derdi. Çünkü şimdiki gibi saatlerce konuştuğumuz telefonlarımız , mesajlaşmalarımız henüz hayatımızda yoktu.
Bazen de evde şekerimiz, kahvemiz bitiverirdi. No problem!..Hemen en yakın komşunun kapısı çalınır, elimizde bir fincan “Eğer sizde varsa annem biraz kahve istiyor.” denirdi.
Üstelik bütün bu görevler için ne aferin alırdık, ne de itiraz etme hakkımız vardı!
Ama ne güzel günlermiş… Birbirinin kapısını çalan, birbirinden bir şey istemekten çekinmeyen, haberini de hatırını da çocuklar aracılığıyla paylaşan kocaman bir komşuluk kültürü varmış. Bir de okul hayatımız vardı… Okul servisi diye bir kavramın olmadığı zamanlardı. Herkes okuluna yürüyerek gider, yine yürüyerek evine dönerdi. Kışın yağmurda, karda ,bata çıka ,bolca ıslanarak , bazen de sırtımızda taşıyamayacağımız kadar ağır çantalarla yürürdük. Ama şikâyet ettiğimizi hiç hatırlamıyorum.
Annemiz ya da babamız bizi okula getirip götürmezdi. Hatta çoğu zaman okula nasıl gidip geldiğimiz gündemde bile olmazdı. Demek ki onların da aklına gelmezdi.
Annemizin babamızın okula gelip öğretmenden hesap sorduğu, her davranışımıza müdahale ettiği zamanlar değildi. Öğretmenimizden şikâyet etmek yerine, çoğu zaman evde bir de anne babamızdan nasibimizi alırdık. Çünkü o meşhur anlayış vardı: “Eti senin, kemiği benim!”
Şimdi düşünüyorum da çocukluğumuzun sorumlulukları da, kuralları da, özgürlükleri de bambaşkaymış. Belki her şey daha kolay değildi ama kendi başımıza işimizi görmeyi, sorumluluk almayı ve hayata karışmayı küçük yaşta öğrenmiştik. Bir de ev işleri vardı tabii! O zamanlar otomatik çamaşır makineleri, bulaşık makineleri, elektrik süpürgeleri yoktu. Bir de soba vardı kiiiii… Başlı başına ayrı bir mesai.
Dolayısıyla biz çocuklara yaptırılacak bir iş mutlaka bulunurdu.
“Koş, ipi ger! Çamaşırları asmaya yardım et. Haydi, kuruyanları topla. Sobaya iki odun yada bir kova kömür getir. Şunu da hallet, bunu da yap…”Ve ayrıca kız çocuğu ,erkek çocuğu diye bir ayrım varmıydı iş yaptırma konusunda bilemiyorum..
Evde iş hiç bitmezdi.Üstelik bütün bu işler yapılırken kimse bize “Çocuğum, yoruldun mu, biraz dinlenmek ister misin ,dersin var mı?” diye sormazdı.
Şimdi geriye dönüp bakınca anlıyorum ki biz çocukluğumuzu yalnızca oyun oynayarak değil, hayatın içine erkenden karışarak geçirmişiz. Sorumluluklarımız vardı, görevlerimiz vardı ama bir şekilde çocuk olmayı da başarıyorduk.
Bir de çocukluğumuzun önemli kavramları vardı: AYIP,UTANMA,HAYA,EDEP ve TERBİYE .. Bunları o kadar sık duyardık ki neredeyse günlük hayatımızın bir parçasıydı.
Hem evde annemizden babamızdan, hem okulda öğretmenimizden hem de sokakta, mahallede herhangi bir büyükten duyabilirdik.
“Öyle yapılmaz, ayıp!”
“Büyüklerin yanında öyle konuşulmaz, terbiyesizlik etme!”
Bir de kıyafetlerimize karışan görünmez bir denetim mekanizması vardı: Evde annemiz, sokakta komşular, mahallede tanıdıklar…
“Üzerindeki kıyafet hiç uygun değil, onu giyme!”
“Çok kısa, çok açık, biraz daha dikkatli giyin!”
“Böyle dışarı çıkılmaz, el âlem ne der?”
Ah o meşhur “El âlem ne der?” sözü… Galiba o yılların en güçlü denetim mekanizmasıydı!
Bazen neyin neden ayıp olduğunu bile sormaya cesaret edemezdik. Çünkü büyüklerin sözü sorgulanmazdı. Bir bakış, bir kaş çatma bile bize yetebilirdi.
Şimdi düşünüyorum da o yıllarda çocuklar yalnızca anne babalarının değil, neredeyse bütün mahallenin gözetiminde büyürdü. Bir yanlışımızı annemizden önce komşu görür,bizden önce annemize haber verirdi! Belki o dönemin de kendine göre aşırılıkları vardı ama; büyüklerimiz bize SAYGI,GÖRGÜ VE TOPLUMSAL SORUMLULUK KONUSUNDA BUGÜN YENİDEN DÜŞÜNMEMİZ GEREKEN çok şey bırakmış. Yazdıkça çocukluğumdan daha nice anılar dökülüyor. Şimdilik burada bir virgül koyuyorum, baktım anlatacaklarım bitmiyor, yazım da epey uzadı.Çünkü daha anlatacak çok şeyim varmış.
Çocukluğumuzun unutulmaya yüz tutmuş nice alışkanlıkları, kuralları, gülümseten hatıralarıyla ve sağlıcakla kalın…

DİPNOT: Ahh şimdiki çocuklar gibi poz poz fotoğraflarımız hiç olmadı. Ne her anımızı ölümsüzleştiren telefonlarımız vardı, ne de fotoğraf çekilmek günlük hayatımızın bir parçasıydı. Okul formalarımızla çekilmiş birkaç okul fotoğrafı, bayramlarda çekilmiş kareler, bir de mecburen çektirdiğimiz vesikalıklar… Hepsi bu kadardı. Keşke o günlerde de bugünkü gibi bol bol fotoğrafımız olsaydı. Şimdi dönüp bakacağımız, çocukluğumuzu yeniden yaşayacağımız daha çok anımız olurdu değil mi?



